بسم الله الرحمن الرحيم

در کتاب کيميای هستی: زندگينامه خودنوشت … سيّد مرتضی نجومی (تهران، نشر سها، 1379ش): صص153-154 در خصوص اين نسخه از زبان آيت­الله نجومی، چنين آمده که در خور تأمّل است: <… چند سالی بعد از ايام تجرّد و مدرسه به مرحوم علامه امينی عرض کردم: چیز عجیبی را در مجله­ای خواندم و آن اينکه در کتابخانه پاپ در واتیکان کتابی خطی است که در تمام دنیا برای آن نظیری نتوان یافت، چون هر کتاب مخطوطی نظیر مشابهی دارد جر اين کتاب و آن نسخه­ اصل صحیفه سجّاديّه است که به انشاء امام همام سيّدالساجدين و زین العابدين حضرت علی بن الحسین علیهما السلام و به خطّ زید شهید، پسر آن حضرت است و شاید همان نسخه­ای بود است که در مقدّمه صحیفه حضرت امام صادق علیه الصلاة و السلام بسیار مضطرب و نگران بوده است که مبادا آن نسخه در جنگ يحيي بن زيد با لشکر خلیفه عباسی در گرگان[1] از بین رفته باشد[2]. مرحوم علامه امينی فرمودند در کجا دیدید؟ گفتم قطع دارم که جايي ديده­ام و شاید در فلان مجلّه­ ماهانه دیده باشم. دوره تمام آن مجلّه را گشتيم و پيدا نکرديم؛ احتمال دادم شايد مجلّه ديگری بوده است؛ آن مجلّه را هم تمام گرديديم[3] با هم اين مطالب را نیافتيم و تا هم اکنون هم نیافته­ام و لیکن بعدها فرزند مرحوم علامه امینی، به بنده فرمود: فلانی محتاج به گشتن نیست و پسر عموی ما که عازم ایتالیا بود من پيشنهاد به ایشان کردم که برو در کتابخانه پاپ در واتيکان سؤالی از این گمشده گرانقدر بکن شاید او را ببینی. ايشان گفتند رفتیم و از آنان چنين سؤالی کردم، گفتند اين کتاب در کتابخانه است، امّا شما نمی­توانيد او [آن] را ببینید، ولی شما را به اطاق مخصوص اين کتاب و جایگاه این والاترین نسخه مخطوط جهان می­بريم. مرا به اطاقی کوچک مثل 3 در 4 متر بردند که فرش گرانبهایی در آن انداخته بودند، وسط فرض ميز آبنوس گران قيمتی گذاشته شده بود؛ در بالای ميز جعبه­ای آبنوس و ميان آن جعبه، جعبه­ای از طلا بود که کتاب در آن محفظه طلا نهاده شده بود و روی جعبه آبنوس هم سرپوش شیشه­ای نهاده بودند. مقصود يک اطاق کوچک را به اين اشياء گرانبها، ويژه اين کتاب مقدّس قرار داد بودند> پايان عبارات آيت­الله نجومی در باره اين نسخه شريف. 

به نظر می­رسد با توجّه به تغييرات در حاکميت­، زمان، مکان و شرایط­، مقوله­ی عدم دسترسی به اطلاعات چنين آثاری نفيس، منقضی شده است و قطعاً امروز می­توان از راه­های مختلفی مانند طرق ديپلماتيک سیاسی، رایزنی­های فرهنگی، سازمان ارتباطات و ... به حقيقت و اصل اين قضيه پی برد و در صورت امکان تصويری از آن تهيه نمود و آن را به تفصیل معرّفی نمود. به هر تقدير ترديدی نيست که مسؤوليت و پيگيری چنين اموری مهمّ و ارزشی، بر عهده­ی پژوهشگران متعهّد و دلسوزی است که به موقعيت­های پيش­گفته و شبیه آن دسترسی دارند.

ارسال شده توسط حسین متقی در تاريخ چهارشنبه 8 شهريور 1385 ساعت 6:06 بعدازظهر (نظر بدهید)

پيشاپيش فرارسيدن میلاد امام الساجدين، زين العابدين، حضرت علی بن الحسين علیهما السلام را به پويندگان راهش تبريک و تهنيت می­گوييم. چند سال پيش استاد حسینعلی محفوظ در مجلّة معهد المخطوطات العربيّة (مج3، ج1، 1957م/1376هـ، صص13-14) چند نسخه­ی دستنويس نفیس از کتابخانه­های خصوصی و عمومی ايران به اختصار معرّفی نموده که از آن جمله چند دستنويس فوق العاده نفيس را نيز از کتابخانه­ی شخصی مرحوم آقای مجید موقّر (در تهران) توصيف نموده است. از جمله­ی نسخ نفیس کتابخانه­ی وی ديوان منظومات السجاد علیه السلام بوده است که در زمان غيبت صغری يعنی سال 298هـ به خطّ ابوسعد رافع بن نوح بن ادریس الغنوی کتابت گرديده بود. اين ديوان دارای دو بخش بوده که در جزء دوم آن بخشی از مناجات­های آن امام همام علیه اسلام کتابت گرديده بود و تاريخ آن بخش نيز 9صفر 299هـ بوده است. گفته شده که مجموعه­ی موقّر توسّط يکی از کلکسیونرهای انگلیسی چند سال پيش از انقلاب خريداری و متأسّفانه از کشور خارج گرديد. نگارنده­ی سطور تاکنون تلاش فزاينده­ای را برای به دست آوردن آگاهی­هايي از اين محل کنونی استقرار اين نسخه نفیس انجام داده، ليکن عملاً بی­نتيجه بوده است. حقيقتاً چه ترژادی اسفباری است برای دولت و ملّت کشوری با اين گستره­­ی علمی و تاريخی کهن، اینقدر در حفظ میراث کهن دينی و ملّی خويش بی­تفاوت باشد. آیا زمان آن فرا نرسیده است که برای تمام نسخ خطّی نفيس موجود در کتابخانه­های عمومی و خصوصی، شناسنامه صادر شود؟ تا هر از چندگاه مواجه با خروج بی­رحمانه­ی آنها از کشور نشويم؟ آيا غارت موزه­ی ملّی عراق و آتش­سوزی کتابخانه­ی اوقاف بغداد و … درس عبرتی برای ما و ميراث کهن ما نیست؟

ارسال شده توسط حسین متقی در تاريخ چهارشنبه 8 شهريور 1385 ساعت 6:04 بعدازظهر (نظر بدهید)

مه شعبان شد ای ماه بدیع تمثال                آمده آن مه که بود فخر تمام مه و سال

ميلاد سرور و سالار شهيدان، حضرت اباعبدالله الحسين عليه السلام بر شيعيان و ارادتمندان آن امام همام تبريک و تهنيت بادا. چند اثر دستنويس تازه­ياب از آثار مرتبط با آن امام که پیش­تر از فهارس يادداشت برداری شده بود جهت تيمّن اين روز مبارک در اين وبنوشت درج می­گردد، با اين اميد که بکار آيد.

1)  ديوان حسین بن علی علیهما السلام، نسخه در کتابخانه­ی وزيری یزد (رک. نشریه نسخه­های خطّی: دفتر4، ص400).

2) قصيده در فضائل امام حسین علیه السلام از میرزا اسماعیل خان بروجردی متخلّص به سرباز، نسخه در کتابخانه­ی آيت الله مرعشی (ره) به شماره­ی 4/12981.

3)  مخمّس در نعت امام حسین علیه السلام از ناشناخته، نسخه در کتابخانه­ی ملّی ایران، آغاز:

       مه شعبان شد ای ماه بدیع تمثال           آمده آن مه که بود فخر تمام مه و سال

(رک. نشریه نسخه­های خطّی: دفتر6، ص237).

4)  قصیده در نعت امام حسین علیه اسلام، ناشناخته، نسخه در کتابخانه­ی ملّی ایران، آغاز:

      بتی دارم که بر مه طعنه دارد چهر تابانش        همانا تافته خورشید از چاک گریبانش

(رک. نشریه نسخه­های خطّی: دفتر6، ص237).

5)  قصیده در نعت امام حسین علیه السلام، ناشناخته، نسخه در کتابخانه­ی ملّی ایران، آغاز:

      آن طره مشکین سمن سای برآن رو            شامی است که بر صبح فروزان زده پهلو

(نشریه نسخه­های خطّی: دفتر6، ص237).

6) واقعات و مراثی کربلاء، از ناشناخته، نسخه در کتابخانه­ی موزه­ی کابل ـ افغانستان (رک. فهرست دبورکی: ص177).

7) روضه الاسرار، از سروش اصفهانی (رک. فهرست منزوی: ج4، ص2843).

8) معراج الشهادة (رک. فهرست منزوی: ج4، ص3222).

9) مخمّس درمرثیه امام حسين علیه السلام، از ابوالفضائل ابراهيم شمس المعالی، نسخه در کتابخانه­ی ملّی ايران (رک. نشریه نسخه­های خطّی: دفتر6، ص225 و فهرست منزوی: ج3، ص2383).

10) جنگ نامه خامس آل عبا علیه السلام، از شاعری متخلّص به شعاع (رک. فهرست منزوی: ج4، ص2748).

11) مرثیه امام حسین علیه السلام، از آقا شيخ محمّد کرمانی، نسخه در کتابخانه گوهر شاد ـ مشهد ذيل شماره­ی 484 آغاز:

        أصبحت رهن الکرب و الحسرات          و القلب محشو من الکربات

 (رک. فهرست گوهر شاد: ج2، ص593).

12) تخمیس مقصورة ابن درید و قلبها رثاء فی الامام الحسین علیه السلام، از موفق الدين عبدالله بن عمر انصاری (درگذشته سال 677هـ .)، نسخه در دارالکتب المصريّة (تیموریه 1106 شعر)، آغاز:

      لما أبیح للحسین صونه                و خانه يوم الطعان عونه

(رک. فهرس المخطوطات المصوّرة ـ القاهرة: ج1، قسم اول، ص435).

13) مثنوی قیامت نامه = نوحه سیّد الشهداء علیه السلام از فتاح خان متخلّص به اشراق (درگذشته سال 1175هـ) نسخه در کتابخانه­ی مرکزی آستان قدس رضوی ذيل شماره­ی 4902 و نسخه­ی ديگر در کتابخانه­ی دانشکده­ی علوم پزشکی تهران به شماره­ی 6/257 (رک. فهرست آستان قدس: ج1/7، ص476، نشریه نسخه­های خطّی: دفتر3، ص342 و فهرست منزوی: ج4، ص3050).

14) غمکده کربلا (رک. فهرست منزوی: ج4، ص3009).

15) واقعه کربلا (رک. فهرست منزوی: ج4، ص3291).

16) وقعه کربلا (رک. فهرست منزوی: ج4، ص3303).

17) سرّالبلاء (رک. فهرست منزوی: ج4، ص2907).

18) ده مجلس، نسخه­ در کتابخانه­ی ملّی اتریش شماره­ی 3004 (رک. فهرست افشار: ص47).

19) دوازده بند محتشم، نسخه­ در کتابخانه­ی ملّی اتریش شماره­ی 3120 (رک. فهرست افشار: ص87).

20) ضیاء العين (رک. فهرست منزوی: ج4، ص2992).

21) [رسالة فی ما وقع للحسین علیه السلام] از ناشناخته، نسخه در کتابخانه­ی دولتی برلین ـ آلمان به شماره­ی 8183، آغاز:

         شال (؟) الحسين من المدينة             و ضمّت ديار أهلها حزينه

         ینظر لها و یـــــــــــــــدیر عینه             و مدامعه تجری دمــــــــا

(رک. فهرست نسخه­های خطّی عربی برلین: ج7، ص229).

22) ماتم سرا از شاعری متخلّص به ساعی، نسخه در کتابخانه­ی آيـت الله مرعشی (ره) به شماره­ی 12809.

23) حرقة الغراء از ناشناخته، نسخه در کتابخانه­­ی آيت الله مرعشی (ره) به شماره­ی 12814.

24) قصة الحسین علیه السلام، ناشناخته، نسخه در کتابخانه­ی آيـت الله مرعشی (ره) به شماره­ی 3/12846.

25) قصیده در مصائب امام حسین علیه السلام از شاعری متخلّص به بیابانی (؟)، نسخه در کتابخانه­ی آيت الله مرعشی (ره) به شماره­ی 6/12981.

26) مقتل ابی مخنف، نسخه در کتابخانه گوتا ـ آلمان به شماره­ی 1534 (رک. فهرست گوتا: ج5، ص33).

27) کتاب مقتل حسین علیه السلام (ترکی)، نسخه در کتابخانه دانشگاه لیدن ـ هلند به شماره­ی Cod.Or.1263 (رک. فهرست ويـتکام، 1999م، ص553).

28)  منظومه در آرزوی زیارت امام حسین علیه السلام (ترکی)، از حاج شیخ حسن متخلّص به عاصی، نسخه در کتابخانه­ی آيت الله مرعشی (ره) ذیل شماره­ی 9783 (رک. فهرست ترکی نسخه­های خطی ترکی کتابخانه: صص281-282).

29) کتاب کربلا (ترکی)، نسخه در دارالکتب المصريّة ـ قاهره (رک. فهرست ترکی دارالکتب: ج3، ص395).

30) وقعه فجیعه کربلا (ترکی)، نسخه در دارالکتب المصريّة ـ قاهره (رک. فهرست ترکی دارالکتب: ج4، ص271).

31) مقتل الامام الحسین علیه السلام فی کربلاء از لامعی از شعرای دوره­ی عثمانی[1] (رک هديُة العارفین: ج2، ص413).

32)  شهنشاه­نامه امام حسین علیه السلام از خاموش یزدی (رک. فهرست منزوی: ج4، ص2977).

33)  مقتل الحسین علیه السلام از موفق الدين خوارزمی (درگذشته سال 568هـ )، نسخه در کتابخانه­ی ثقة الاسلام تبريزی در تبريز (رک. نشریه نسخه­های خطّی: دفتر7، ص542).

34)  رساله در کيفيت زیارت عاشوراء از شیخ محمّد حسین قمشه­ای، نسخه در کتابخانه­ی مرحوم قاضی طباطبایی در تبريز (رک. نشریه نسخه­های خطّی: دفتر7، ص518).

35) روضة الشهداء (فارسی، ترکی و عربی) از میرزا عبدالله افندی (رک. الفوائد الطريفة: ص11).

36) لوایح اللوحین فی اسرار شهادة الحسین علیه السلام از محمّدباقر بن مرتضی طباطبایی یزدی (درگذشته سال 1298هـ .)، نسخه در کتابخانه­ی آیت الله مرعشی (ره) (رک. نشریه نسخه­های خطّی: دفتر6، ص385).

37) حمله حسینی از میرغلامعلی مشهور به رضوان (درگذشته بعد از سال1263هـ .)، نسخه در کتابخانه­ی خدابخش بهادرخان در پتنه (بانکی پور) ـ هند (رک. ثلاثه غساله: ص27).

ارسال شده توسط حسین متقی در تاريخ دوشنبه 6 شهريور 1385 ساعت 6:06 بعدازظهر (نظر بدهید)

20 جمادی الثانی هر سال سالروز تولّد سیّدة نساء العالمین، بضعه رسول و زهرای بتول سلام الله علیهاست؛ ضمن تبریک این روز فرخنده، خصوصاً به بانوان فرهیخته و رهرو آن بزرگوار، تعداد اندکی دستنویس هم که مرتبط با آن بزرگوار است و طی سالهای گذشته به اختصار از لابلای فهرست ها یادداشت نموده ام اینجا درج می گردد[1] تا که قبول افتد و چه در نظر آید:

[... ادامه مطلب]

ارسال شده توسط حسین متقی در تاريخ شنبه 24 تير 1385 ساعت 9:34 قبل‏ازظهر (نظر بدهید)

[... ادامه مطلب]

ارسال شده توسط حسین متقی در تاريخ جمعه 23 تير 1385 ساعت 9:35 قبل‏ازظهر (نظر بدهید)

بسم الله الرحمن الرحیم

قدیماً هنگام تورق برخی فهرست ها، جسته گریخته چند نسخه خطی مربوط به فیروزاباد و مجدالدین فیروزابادی صاحب القاموس یادداشت نموده بودم که به نظر درج آن بی فایده نیست شاید پژوهشگری را به کار آید:

1.       در کتاب الذخائر الشرقیة (تأليف گورگیس عواد): ج6, ص165 اثری  با عنوان: رسالة باسم الملک الناصر فی الرد علی المعترضین علی الشیخ محیی الدین بن العربی للفیروزابادی دیده شد که نسخه اش دز فهرست دارالکتب الظاهریه (دمشق تأليف حبیب زیات) ص50 معرّفی شده است.

[... ادامه مطلب]

ارسال شده توسط حسین متقی در تاريخ پنجشنبه 22 تير 1385 ساعت 9:23 قبل‏ازظهر (نظر بدهید)

بسم الله الرحمن الرحيم

چند سال پیش هنگامي كه قرار شد براي كنگره بزرگداشت عارف بزرگ سيد حيدر آملي از سوي كتابخانه آيت الله العظمي مرعشي نجفي (ره) مقاله­اي در معرّفي آثار دستنويس موجود آن مرحوم در كتابخانه، ارائه شود، در جريان انتساب كتاب الكشكول فيما جري لآل الرسول (ص) به سيد حيدر، با توجّه به تاريخ تأليف آن (سال 735هـ كه اختلافات شيعه و اهل تسنن به اوج خود رسيده بود)، ناخودآگاه اين سؤال در ذهن نگارنده مطرح ­مي­گردد كه سيّد حيدر جوان در سال تأليف آن كتاب، 15 سال بيشتر نداشته و قاعدتاً وي نمي­توانسته دست به تأليف كتاب الكشكول بزند، و همچنين عرفاً و عادتاً جوان كم سن و سالي (15 ساله) محلّ مراجعه و درخواست مردم براي تأليف رساله يا كتابي قرار نمي­گيرد؛ پس نگارنده­ واقعي الكشكول فيما جري لآل الرسول (ص) چه كسي مي­تواند باشد؟

البته ناگفته نماند كه برخي بر اين باورند كه كتاب الكشكول فيما جري لآل الرسول (ص) تأليف علامه حلّي رحمت الله عليه مي­باشد، ليكن با توجّه به اجماع اصحاب تراجم نويسان در تاريخ وفات وي (سال 726هـ ) اين انتساب نيز طبيعتاً مردود است؛ برخي نيز مانند مرحوم صاحب أعيان الشيعة با توجّه به نسخ اقدم اين اثر، نسبت مؤلّف را به هبة الله بن اسماعيل بن محاسن المعمار الأسدي ترجيح دانسته­اند (ج6، صص271-272) كه البته جاي بررسي دقيق­تر در مورد اخيري (ابن المعمار) باقي است.

[... ادامه مطلب]

ارسال شده توسط حسین متقی در تاريخ سه شنبه 23 خرداد 1385 ساعت 6:20 قبل‏ازظهر (نظر بدهید)